vrijdag 11 januari 2019

Verwacht: naoorlogse rechtspleging

Mei 1945 was weliswaar de tweede wereldoorlog afgelopen, er moest natuurlijk nog wel rechtgesproken worden tegen iedereen die gecollaboreerd had, of erger. Mieke Meiboom dook in de  archieven die vertellen hoe dat in Groningen ging en schreef daar nu het boek Foute Groningers? over.


De foldertekst:
Duizenden Groningers worden direct na de bevrijding in april/mei 1945 opgepakt en vastgezet als ‘politiek delinquent’.  Politiek delinquent is iedereen die verdacht of (anoniem) beschuldigd wordt van collaboratie met de vijand of misdaden gepleegd onder de bescherming van de Duitse bezetter. Het algemene gevoelen in het bevrijde Nederland en dus ook in Groningen is: er moet recht worden gedaan na vijf jaar oorlogsleed.
Onder de Groningers is de verscheidenheid  aan politieke delinquenten groot: fanatieke landwachters, SS’ers , medewerkers van het beruchte Scholtenhuis  en NSB-propagandisten, maar ook colporteurs van nationaalsocialistische kranten en tijdschriften; vrouwen die vaak in het gezelschap van Duitse mannen hebben verkeerd, of mensen die enkel hebben geprofiteerd van de zwarte handel In de daaropvolgende jaren worden vervolgd, berecht of na verloop van tijd zonder veroordeling vrijgelaten.

Internering
De internering na de arrestatie van verdachte politieke delinquenten verloopt van het begin af aan rampzalig. Elke ruimte groter dan een bezemkast lijkt gebruikt te worden. Al snel is sprake van een onhoudbare vrijheidsberoving van velen, zonder behoorlijke aanhoudingsbevelen of voorlichting over de eventueel gepleegde (mis)daden. De toestand in de interneringskampen is onbeschrijfelijk.
Het duurt jaren voor zij berecht zijn of uiteindelijk zonder veroordeling vrijkomen.

Rechtspraak
Snel, streng en rechtvaardig´ zou de nieuwe bijzondere rechtspleging moeten zijn, zo kondigt  minister J.A.W. Burger in 1944 aan. Via een bijzondere rechtspleging zouden diegenen die oorlogsgerelateerde misdaden hadden begaan, na de bevrijding van Nederland berecht worden door Bijzondere Gerechtshoven. Vijf van deze hoven worden opgericht, onder meer in Leeuwarden. Elk hof heeft  meerdere Kamers. Leeuwarden heeft kamers in Groningen en Assen.  Door de Kamer Groningen worden 597 vonnissen uitgesproken. Onder de veroordeelden zijn ook 22 Duitse oorlogsmisdadigers .
Daarnaast worden tribunalen ingesteld  die bedoeld zijn voor de berechting van iedereen die op wat voor manier dan ook gecollaboreerd heeft met de Duitse bezetter.
De vijf Groningse Tribunaalkamers en de opvolgende strafkamer van het Kantongerecht Groningen hebben tussen december 1945 en juli 1949 meer dan 3.300 personen berecht.

‘Foute Groningers?’
Het boek ‘Foute Groningers?’  vertelt hoe de naoorlogse rechtspleging plaats had. Niet alleen de organisatie van de rechtspraak komt aan de orde, maar aan de hand van talloze casus geeft de auteur ook inzicht in de persoonlijke omstandigheden en drijfveren van de vervolgde Groningers. . Vaak was politieke gezindheid  een drijfveer, maar ook liefde, hebzucht, ruzie en avontuur waren de achtergrond voor hun daden. Dankzij onderzoek in de duizenden strafdossiers in het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging, dat in het Nationaal Archief wordt bewaard,  slaagt de schrijfster erin heel dicht bij de pijnlijke en moeizame werkelijkheid in de eerste naoorlogse jaren te komen.

Over de auteur
Mieke Meiboom promoveerde in juni 2016 op dit onderzoek. Zij bewerkte haar proefschrift tot een publieksboek. Als archivaris en  jurist is zij vertrouwd met onderzoek in archieven.

Foute Groningers? verschijnt in april bij Uitgeverij Passage, dus mooi op tijd voor de jaarlijkse herdenkingen rond 4 en 5 mei. Het boek (288 pagina's) gaat ca. € 22,90 kosten. ISBN 9789054523710




Geen opmerkingen:

Een reactie posten